εντερικό μικροβίωμα
Εντερικο Μικροβιωμα

Εντερικό Μικροβίωμα: 100 Τρις Παράγοντες Υγείας & Ευεξίας

Το ανθρώπινο σώμα αποτελεί αντικείμενο μελέτης για χιλιάδες χρόνια με την επιστημονική κοινότητα συνεχώς ν’ ανακαλύπτει όλο και περισσότερες πτυχές του πολυπλοκότερου ζωντανού οργανισμού που ζει επάνω στη γη. 

Υπάρχουν κάποια νούμερα, προϊόν επιστημονικής έρευνας και μελέτης που αποδεικνύουν έμπρακτα πώς ο άνθρωπος είναι αδιαμφισβήτητα ένα κοσμικό θαύμα. Για παράδειγμα:

  • η καρδιά αντλεί περίπου 180 εκατομμύρια λίτρα αίμα κατά τη διάρκεια της ζωής ενός ανθρώπου.
  • έχοντας διαβάσει μέχρι αυτό το σημείο το άρθρο (30 δευτερόλεπτα) στο σώμα σας πέθαναν και αντικαταστάθηκαν 200.000 κύτταρα.
  • το συνολικό μήκος των αιμοφόρων αγγείων του ανθρώπινου σώματος φτάνει τα 100.000 χιλιόμετρα.
  • στον ανθρώπινο εγκέφαλο λαμβάνουν χώρα εκατό χιλιάδες χημικές αντιδράσεις το δευτερόλεπτο.
  • Το ανθρώπινο σώμα αποτελείται από περίπου 40 τρισεκατομμύρια κύτταρα που στο σύνολό τους αποτελούν τις βασικές δομικές και λειτουργικές μονάδες που εκδηλώνουν το φαινόμενο της ζωής.
  • Στο ανθρώπινο σώμα ζουν περίπου 100 τρις μικρόβια εκ των οποίων το 80% βρίσκεται στο έντερο – εντερικό μικροβίωμα.

Το τελευταίο – εντερικό μικροβίωμα – είναι υπεύθυνο για την λειτουργία αμέτρητων βιοχημικών εργασιών στον οργανισμό και αποτελεί ζωτικής σημασίας παράγοντα για την καλή υγεία και λειτουργία του ανθρώπινου σώματος.

Σύνθεση του εντερικού μικροβιώματος 

Η σύνθεση του εντερικό μικροβιώματος εξαρτάται από πολλούς παράγοντες. μεταξύ των άλλων την ηλικία, τα γονίδια, το περιβάλλον, τη διατροφή, τη δομή του εντέρου κ.α. Ο αποικισμός και η διαμόρφωση του μικροβιώματος ξεκινά από το πρώτο δευτερόλεπτο ζωής του ανθρώπου και εξαρτάται από το τρόπο με τον οποίο επήλθε η γέννα αλλά και από τον τύπο γάλακτος ως πρώτη τροφή του μωρού. 

Είναι διαφορετική η σύνθεση του μικροβιώματος ενός ανθρώπου ο οποίος γεννήθηκε με φυσιολογική γέννα, όπου η πρώτη έκθεσή του σε μικρόβια ήταν μέσω του κολπικού μικροβιώματος της μητέρας, από εκείνον που γεννήθηκε με καισαρική τομή και η πρώτη έκθεση σε μικρόβια ήταν από το δέρμα της μητέρας, τα χέρια των γιατρών και το γύρω περιβάλλον.

Διαφορετική πάλι είναι σύνθεση του μικροβιώματος σε έναν άνθρωπο που ως πρώτη του τροφή είχε το μητρικό γάλα (για έξι τουλάχιστον μήνες) από εκείνον που είχε ως κύρια τροφή – μετά από ελάχιστο χρονικό διάστημα θηλασμού – γάλα προερχόμενο από φόρμουλα. Ιδανικός συνδυασμός για τη σύνθεση ενός υγιούς εντερικού μικροβιώματος κατά τη βρεφική ηλικία θεωρείται η φυσιολογική γέννα και ως τροφή το μητρικό γάλα. 

Η επιστημονική έρευνα έχει αναδείξει αναρίθμητες λειτουργίες του εντερικού μικροβιώματος όπως:

  • ρύθμιση του ανοσοποιητικού
  • παραγωγή βιταμινών 
  • διατήρηση της ακεραιότητας του εντέρου
  • παραγωγή νευροδιαβιβαστών
  • …και άλλων

Το εντερικό μικροβίωμα ως ρυθμιστής του σωματικού βάρους.

Υπάρχουν χιλιάδες διαφορετικοί τύποι βακτηρίων στο έντερο, τα περισσότερα από τα οποία συμβάλλουν στην καλή υγεία και ευεξία. Ωστόσο, η ύπαρξη υπεράριθμων παθογόνων μικροβίων μπορεί να οδηγήσει στην εμφάνιση ενός ή περισσότερων νοσημάτων. Μια πιθανή ανισορροπία υγιών και παθογόνων μικροβίων στο έντερο – δυσβίωση – πολλές φορές μπορεί να συμβάλλει και στην αύξηση του σωματικού βάρους.

Χαρακτηριστικό είναι το αποτέλεσμα μιας επιστημονικής έρευνας κατά την οποία οι επιστήμονες συνέλεξαν εντερικό μικροβίωμα από δίδυμα αδέλφια εκ των οποίων ο ένας ήταν παχύσαρκος και το μεταμόσχευσαν σε ποντίκια ιδίου βάρους και με ίδιες συνθήκες διαβίωσης (ποσότητα τροφής, νερό, περιβάλλον). Ύστερα από μία συγκεκριμένη χρονική περίοδο παρατήρησαν πως το ποντίκι στο οποίο είχε μεταμοσχευθεί εντερικό μικροβίωμα του παχύσαρκου διδύμου, είχε εμφανώς μεγαλύτερο βάρος από το άλλο.

Το εντερικό μικροβίωμα συμβάλλει θετικά στην ρύθμιση του βάρους μέσω της πέψης των άπεπτων πολυσακχαριτών κατά την οποία παράγεται προπιονικό, βουτυρικό και οξικό οξύ. Τα παραπάνω αντιπροσωπεύουν το 10% της ημερήσιας παροχής ενέργειας στους ανθρώπους, επηρεάζουν την ευαισθησία στην ινσουλίνη, μειώνουν τη συσσώρευση λίπους, βελτιώνουν την κινητικότητα του εντέρου ενώ παράλληλα βοηθούν στην ενίσχυση του ανοσοποιητικού συστήματος. 

Η δυσβίωση, παράγοντας εμφάνισης επιπλέον νοσημάτων 

Η βακτηριακή ισορροπία στο έντερο έχει συσχετιστεί με την εμφάνιση και άλλων χρόνιων, αυτοάνοσων και μεταβολικών  νοσημάτων. Μία πιθανή δυσβίωση του εντερικού μικροβιώματος μπορεί να είναι η αιτία εμφάνισης εντερικών νόσων (σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου, ελκώδης κολίτιδα), σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2, ρευματοειδής αρθρίτιδα, σκλήρυνση κατά πλάκας, αυτισμό, ψωρίαση και ψωριασική αρθρίτιδα και άλλα. 

Ο ρόλος της διατροφής στη λειτουργία του εντερικού μικροβιώματος. 

“Είμαστε ότι τρώμε!”

Λογικά κάποια στιγμή θα έχετε ακούσει το παραπάνω ρητό! Και η αλήθεια είναι πως το παραπάνω δεν απέχει πολύ από την πραγματικότητα. Αν όμως θέλουμε να είμαστε απόλυτα ακριβής θα πρέπει να ανασυντάξουμε το “είμαστε ότι τρώμε” σε “είμαστε ότι τρέφουμε τα μικρόβια μας”.

Είναι αλήθεια ότι μία από τις κύριες λειτουργίες των μικροβίων σας είναι να επηρεάζουν τα συστατικά που λαμβάνετε από το φαγητό σας, αλλά και αντιστρόφως η διατροφή σας επηρεάζει την κοινότητα των μικροβίων που ζουν στο έντερο σας. Αυτό που καταναλώνετε ως τροφή μπορεί να αλλάξει γρήγορα τη σύνθεση του εντερικού μικροβιώματος.

Ας υποθέσουμε ότι ακολουθείτε μια δίαιτα vegan χωρίς να καταναλώνετε προϊόντα ζωικής προέλευσης. Εάν εξετάζατε το εντερικό σας μικροβίωμα, πιθανότατα θα διαπιστώνατε ότι θα είχατε ένα υψηλό ποσοστό Prevotella και άλλων βακτηρίων που μεταβολίζουν τις φυτικές ίνες των τροφών. Αν αλλάζατε την δίαιτα σας σε κετογονική και καταναλώνατε τροφές κυρίως ζωικής προέλευσης όπως λιπαρά κρέατα, αυγά και τυριά – και επαναλαμβάνατε τις εξετάσεις εντερικού μικροβιώματος θα παρατηρούσατε λιγότερα βακτήρια Prevotella και περισσότερα Bacteroides.

Ένα άλλο παράδειγμα για το πόσο μεγάλη επιρροή έχει η διατροφή σας στη σύνθεση του εντερικού σας μικροβιώματος επικεντρώνεται στις φυτικές ίνες. Μια διαπίστωση που καλλιεργείται ξανά και ξανά στην επιστημονική βιβλιογραφία είναι ότι η υψηλότερη πρόσληψη μη πέψιμων ινών που βρέθηκαν σε όλα τα είδη φυτικών τροφίμων, σχετίζεται με μια πιο διαφοροποιημένη μικροβιακή σύνθεση.

Προβιοτικά και Πρεβιοτικά

Τα προβιοτικά, ως ζυμωμένα τρόφιμα καθώς και τα πρεβιοτικά περιέχουν ζωντανούς μικροοργανισμούς που επηρεάζουν τη σύνθεση του εντερικού μικροβιώματος.

Προβιοτικά: Μια διεθνής ομάδα επιστημονικών εμπειρογνωμόνων έχει ορίσει τα προβιοτικά ως ζωντανούς μικροοργανισμούς που, όταν χορηγούνται σε επαρκείς ποσότητες, προσφέρουν σημαντικά οφέλη για την υγεία του οργανισμού μέσω την επίτευξης βακτηριακής ισορροπίας του εντερικού μικροβιώματος. Μπορούν να καταναλωθούν με την μορφή τροφίμων όπως γιαούρτι, κεφίρ κ.α., είτε με την μορφή συμπληρωμάτων διατροφής. Ένα επιπλέον κύριο χαρακτηριστικό των προβιοτικών είναι πως ενώ συμβάλλουν τα μέγιστα στην αλλαγή της σύνθεσης του εντερικού μικροβιώματος είναι πολύ πιθανόν σε περίπτωση βιοχημικών εξετάσεων εντερικού μικροβιώματος να μην ανιχνευτούν καθώς έχουν την ιδιαιτερότητα να μην αποικούν στο έντερο παρόλο την εκεί δράση τους.

Πρεβιοτικά: Πέρα όμως από τα προβιοτικά, στην αγορά κυκλοφορούν σήμερα και προϊόντα που περιέχουν τα λεγόμενα πρεβιοτικά συστατικά. Η βασική τους διαφορά είναι ότι τα πρεβιοτικά δεν περιέχουν τους ίδιους τους μικροοργανισμούς, αλλά συστατικά τα οποία ουσιαστικά τρέφουν και βοηθούν την ανάπτυξη και διατήρηση των ήδη υπαρχόντων ευεργετικών βακτηρίων της εντερικής χλωρίδας.

Τέτοια συστατικά είναι οι φρουκτό-ολιγοσακχαρίτες και οι ινουλίνες. Τα πρεβιοτικά προϊόντα έχουν αντίστοιχες δράσεις με τα προβιοτικά, ωστόσο όχι στον ίδιο βαθμό και με την ίδια αμεσότητα. Κι αυτό καθώς τα πρεβιοτικά δρουν έμμεσα, ενισχύοντας ουσιαστικά την συγκέντρωση των προβιοτικών. Αναλυτικότερα, ενδυναμώνουν το προστατευτικό «τείχος» του εντέρου, ώστε να εμποδίζουν τη διέλευση παθογόνων μικροοργανισμών που μπορούν να προκαλέσουν ανεπιθύμητες δράσεις, παρεμποδίζουν ή επιβραδύνουν την ανάπτυξη όγκων του εντέρου, καθώς οι προβιοτικοί μικροοργανισμοί που ενισχύουν μπορούν να προσκολληθούν σε ορισμένα χημικά καρκινογόνα και να καταστείλουν τη δράση τους.

Τέλος, τα πρεβιοτικά προϊόντα που περιέχουν φρουκτο-ολιγοσακχαρίτες συνδέονται με την αύξηση του ασβεστίου και του μαγνησίου στο παχύ έντερο. Το ασβέστιο και το μαγνήσιο συνδέονται με τη ρύθμιση του ρυθμού αναπλήρωσης των κυττάρων του εντερικού τοιχώματος. Επιπλέον, ενισχύουν την απορρόφηση του ασβεστίου και του μαγνησίου, συμβάλλοντας έτσι στην πρόληψη της οστεοπενίας και της οστεοπόρωσης.

Καταλήγοντας

Όλες οι ασθένειες ξεκινούν από το έντερο.

Ιπποκράτης

Ο πατέρας της Σύγχρονης Ιατρικής κατέληξε στο συμπέρασμα πως η καλή υγεία και ευεξία του ανθρώπου έχουν αφετηρία την καλή υγεία και σωστή λειτουργία του εντέρου. Στις μέρες μας η επιστημονική έρευνα επιβεβαιώνει αυτό που ισχυριζόταν ο Ιπποκράτης 2.500 χρόνια πριν. 

Τα καλά νέα είναι ότι η καλή υγεία και σωστή λειτουργία του εντέρου  βρίσκεται σε πάρα πολύ μεγάλο ποσοστό στα χέρια του κάθε ανθρώπου ξεχωριστά. Η εξάλειψη επεξεργασμένων τροφών από τη δίαιτα,  η συστηματική άσκηση, η διαχείριση του στρες είναι παράγοντες που επηρεάζουν το εντερικό μικροβίωμα και μπορούν να  υιοθετηθούν στην καθημερινότητά μας από την επόμενη κιόλας ημέρα. 

Εξασφαλίστε την σωστή λειτουργία του εντερικού σας μικροβίωματος και απολαύστε έναν υγιεινό και δραστήριο τρόπο ζωής.